Bilgisayarlarda ve bilgisayar oyunlarında bazı fonksiyonlar rastlantısal olarak işler. Bir programa rasgele bir sayı seçmesi komutunu verebilirsiniz. Biri “kafandan bir sayı tut” dediğinde insan ne kadar rasgele sayı seçer bilemem (belki en sevdiği sayıyı tutmuştur, keyifli bir anına denk geldiyse) ama galiba bilgisayarların tuttuğu epeyce rastlantısal oluyor.

Fallout oyununda random encounter diye bir özellik vardı. Haritada ilerlerken kahramanımız çölün ortasında garip durumlarla karşılaşır. Rasgele bir alanda, rasgele seçilmiş düşmanlar veya bazı olaylar. Oyunu oynayıp haritada oraya buraya gittikçe defalarca farklı farklı düşmanlarla dövüşürüz. İki boyutlu harita sanki sonsuz detaylı bir alanı temsil etmektedir. Halbuki birkaç tane farklı alan-mekan tasarımı, belli sürpriz durumlar vardır. Bunlar rasgele kombine edilir sıraları değiştirilir… Esas değinmek istediğim, oyunun çok sınırlı seçenekleri olsa da, bu seçeneklerin kombinasyonlarının her oyuncuda tamda kendine özel bir oyun deneyimi hazırlandığı hissi vermesi. Fallout’da bunu görebiliyoruz.

Daha önemli bir nokta aslında bu rasgeleliğin tam da pürüzsüz olmadığı gerçeği. Bazı karaketler bazı zamanlarda karşımıza çıkıyor. Bazı olaylar oyunun erken bölümlerinde bazısı geç bölümlerinde gerçekleşiyor. Sanırım oyun bizi her şeyin rasgele olduğuna ikna ettikten sonra, kişiselleşen deneyimimize kasti ve gayet lineer dramatik müdahaleler yaparak atmosferini kuruyor.

Eğer oyun simülasyonsa ve simülasyon oyuncu müdahalesine açık olmayı gerektiriyorsa, oyunun gücü burada yatıyorsa, o zaman rasgeleliğin, beklenmedik olanın, kestirilemeyecek olanın toprağında dolaşıyoruz demektir. Oyuncuya oyun diye öykü okutturamayız, buradaki gerilimi kabul ediyorum. Fakat acaba rasgeleliği planlayabilir miyiz? Oyuncuyu hafifçe yönlendirebilir miyiz? Veya belli belirsiz müdahalelerle tam da istediğimiz yöne sürükleyebilir miyiz?

Civilization’ın baskın stratejisi yayılmacılık ve her oyuncu bir şekilde kazanmak için bu yola başvurmak zorunda kalıyor. Barışçı bir medeniyete pek yer yok o topraklarda. Başka şeyler deneyebilirsiniz ama kazanmanın garantili yolunu biliyorsunuz sonuçta.

Rastlantı derken Mono oyunundan da bahsetmek gerek. Mono küçük topları vurduğumuz bir el çabukluğu oyunu. Toplar yokoldukça arkaplanda kendi renklerinde boya bırakıyor. Bir süre sonra ortaya rasgele fırça darbeleriyle oluşmuş bir soyut tablo çıkıyor. Arkada çalan elektronik müzik ritimleri, üstüne rasegel gezinen renkli toplar, onların parçalanmasıyla oluşan yeni yolunu şaşırmış topçuklar, bunların fırlattığı mermiler, bizim dört bir yana fırlattığımız ve sürekli değişen mermiler… Bu kaostan duyulan sevgi anlamak için oyunu oynamak gerekli, anlatmak da izleyerek anlamak da mümkün değil.  

Rastlantıların tamamen serbest bırakıldığı hatta aşırı noktaya çıkarıldığı bir örnek mono. Fallout ise planlandığı. Bir yol da macera oyunlarındaki gibi rastlantıya imkan tanımamak. Hangisini terci edersek edelim oyun ve rastlantı ilişkisinin kenarından da olsak geçmek zorundayız. Buna verilecek yanıt da biraz üslupla ilişkili değil mi?

Interplay’in çıkardığı RPG oyunları Fallout 1 ve 2′nin başarısının arkasında yatan pek çok neden sayabiliriz. İyi bir isometric oyun motoru. Tatmin edici karakter yapay zekası. O dönem için şaşırtıcı gelmeyecek sıra bazlı (turm based) savaş modu. Bir sürü yaratık, düşman, mekan… Fallout serisini böyle mi ifade etmek uygun olur? Yani teknik özellikleriyle mi? Ben ayırt edici noktanın bu olduğuna inanmıyorum. Fallout ender rastlanan bir bütünlüğü yakalamış bir oyun.

Disütopya öykü, apocaliptik dünya, retro futuristic üslup, post-punk görsellik! Karşımızdaki parodi ile kara mizah arasında gidip gelen bir çizgide geçmişin geleceğe dair umut ve korkularına eleştirel bir bakış. İronik tarzıyla hafızalardan silinmesi mümkün olmayan bir oyun deneyimi yaratmıştı.

Fallout’u hala açıp oynayabilmemde belki de içerik ve biçim arasındaki bütünlüğün de etkisi vardır. Okuduğum metin, çeteye kattığım NPC, elimdeki silahım, bunlar MMORPG’lerdeki kılıç-kalkan borsasının içinde değişim değeri olan metalar gibi değil, öykü açısından değer kazanıyorlar sanki. Ortada tam anlamıyla çizgisel bir öykü olmamasına rağmen bir şekilde her yandan kuşatan oyun detayları bir şeyler fısıldıyor. Fallout bir sanatçının elinden çıkmış dersek, onun derdini, duygusunu sonuna kadar hissettiğimiz söylenebilir.  Oyun öyküye indirgenemez belki ama meselesini bir şekilde anlatıyor, oyuncuya kendi öyküsünü kurdururken. Auteur’den ve oyunlardan bahsederken hep Fallout geliyor aklıma. İç anlam, belirgin bir üslup, dünya görüşü, teknik yetkinlik… Bu oyunda bunlar var ama arkasındaki büyük yaratıcı fikir kime ait? Brian Fargo? Fallout’u bir Hitchcock filmi, mesela Vertigo gibi görmekten alamıyorum kendimi.

Fallout’u oynarken bilim-kurgu ve fantezi edebiyatı okumak ve filmlerini izlemek disütopya deneyimini genişletmişti. Şimdi Fallout 3 çıktığında eski Fallout oyunlarını oynamış olanlar ne düşünecek merak ediyorum? Oynayınca ne hissedecekler? Muhtemelen hayal kırıklığı. Başka bir oyun olacak Fallout 3, orası kesin. Başka ve iyi mi olacak bilemiyorum. Daha önce Fallout oynamamış, ilk defa oynayan gençler için bu karşılaşma bizim Fallout’la yıllar önceki karşılaşmamızla aynı duyguyu mu verecek?

Kimilerine göre oyunların gelişimi oyun donanımlarının gelişimi ile birebir örtüşerek ilerlemektedir. Oyun donanımının gelişlemesi neticesinde “oyun uzamı” (game space) da genişlemiş, “oyun dünyaları” (game world) da 2 boyutlu renksiz görüntülerden 3d modelleri kapsayacak şekilde dönüşmüştür. Böyle düşünürsek doğrultuda en iyi, en gelişmiş oyunlar 3D MMORPG’lerdir.

Bu çizgisel ilerlemeci bakış her yeni “avant garde” oyun projesi ile, her yaratıcı bağımsız oyunla yenilmeye mahkumdur.

Bunun iki önemli nedeni var. İlki “oynayış” (game play) oyunun görsel-işitsel boyutundan farklıdır ve kurallar, hedefler ve oyuncularla ilişkilidir. Örneğin Sensible Soccer gibi 2 boyutlu bir futbol oyunu kötü oyun dinamiklerine sahip 3 boyutlu bir futbol oyunundan (bence Fifa’nın ilk tam 3D’ye geçtiği dönem) daha zevkli gelebilir. 

İkinci ve benim dikkat çekmek istediğim nokta ise atmosfer, bütünlük ve tutarlılık. Pekala 2 boyutlu oyunların da atmosfer yaratma konusunda eşit bir noktada olduğu söylenebilir. Oyunun oynanması esnasında, oyuncu oyuna alıştığında grafiklerin “foto gerçekçi” olmasıyla ilgilenmeyecektir. 2 boyutlu bir oyunda detaylı çalışılmış bir görüntü bir karakterin belli başlı özelliklerini kurgusal anlamda daha iyi yansıtabilir. 2 boyutlu grafikler bazı yanları gizleme, bazı yanları ise öne çıkarma imkanı tanır. Bu da 3D bir modelle kıyaslandığında oyun kurgusu içinde bazı avantajlar sağlar. Tabi kullanacak bir oyun tasarımcısının elinde. 

Fallout 1 ve Fallout 2 isometric 2 boyutlu RPG oyun motoru kullanan iki oyun, Planescape Torment de benzer bir motor kullanıyor. Bu üç oyun da atmosfer, karakterlerin derinliği, karikatüristik öğeler, “yıkım estetiği” konusunda ileri bir noktadadır. Bu oyunların yakaladığı estetik duyguya 3D bir oyun olarak belki S.T.A.L.K.E.R yaklaşabilmiştir. Bu da inanılmaz detaylı ve çok sayıda dokuların kullanılması ile mümkün. Doku deyince de yine geliyoruz 2 boyutlu grafiklere. Fallout 3 çıktığında acaba fikrimiz değişecek mi?

Lafı fazla uzatmadan yazının girişinde bahsettiğimiz “paradigmanın iflası”nı bir kez daha gösteren yeni bir oyundan bahsedelim.  Crayon Physics Deluxe iki boyutlu çizimlere ruh veriyor. Amaç basit, oyundaki topu yıldıza ulaştırmak, fakat oyun dinamikleri çok fazla olasılık yaratıyor. Farenizle bir geometrik şekil çiziyorsunuz, bir de bakmışsınız ki oyunun içinde ağırlığıyla, boyutlarıyla fiziksel bir nesneye dönüşmüş. Oyunun incelikli düşünülmüş fizik motoru sayesinde çizdiğiniz nesneler birbirleriyle muazzam bir etkileşim gösteriyorlar. Üstelik çizdiğiniz nesneleri birbirlerine bağlayarak basit araçlar da üretebiliyorsunuz. Hani kaldıraç, çıkrık hesabı. Hatta iki daire bir kare ile araba yapmak bile mümkün.

Oyunun sitesi burda: http://www.kloonigames.com/crayon/

Bu oyunun “çakma” versiyonuna Magic Pen ismiyle MiniClip sitesinden ulaşabilirsiniz: http://www.miniclip.com/games/magic-pen/en/

Crayon Pyhics Deluxe gibi düşük bütçeli ama yaratıcı öğrenci projeleri ve bağımsız oyunlar oyun endüstrisinin kendini haklı kılmak için ürettiği “ilerleme” safsatasını çok geçmeden alaşağı edecektir.